Rudy MOENAERT

Blogs

Het China Momentum

posted by Prof. dr. Rudy K. Moenaert on 6/06/2018

Op de vlucht naar Beijing, terwijl de aircon ongenadig de ademhaling teistert, laat ik het in-flight filmaanbod voor wat het is. Ik lees The One Hour China Book.1Het geluid van de vliegtuigmotoren deemstert weg in het geslurp en gesnurk van mijn Aziatische reisgenoten. Maar de kracht van China meet je best niet af aan de etiquette.

“China is groot”, zo luidt de openingszin van het boek. De moderne grootte van China realiseer ik me pas echt op het 541 meter hoge observatiedek van het Ping An Finance Centre in Shenzhen. In 1980 was dit een rustige delta met 100.000 inwoners verspreid over een aantal vissersdorpen. Nu is het een twaalf miljoen inwoners tellende hoogtechnologische metropool, en de thuishaven van o.m. Ping An, Huawei, Tencent, Vanke en BYD. In een showroom op het gelijkvloers staat een bloedmooie electrische bolide van Nio. Verkoopprijs: 1.4 miljoen dollar.

Schaalgrootte

De omvang van veel Chinese bedrijven tart ons begripsvermogen. Toen ik Ctrip vermeld zag in het Nexxworks-reisschema, dacht ik: “Leuk om ook eens een klein bedrijf te bezoeken.” Later leer ik dat deze reisorganisator 300 miljoen klanten heeft. Liolishuo brengt de Chinezen online de vaardigheid van de Engelse taal mee. Een echte startup... met 70 miljoen gebruikers.2 Op de Google Playstore zoek ik Berlitz Online op. Deze dinosaurus telt slechts een duizendtal downloads en een magere waardering van 2.6.

BAT verwijst niet langer naar British American Tabacco, maar naar drie iconen van digitaal China: Baidu (search), Alibaba (commerce) en Tencent (services).3 Ze vormen de iconische batmobiel die China op hoge snelheid naar de toekomst brengt. Het valt overigens niet mee om deze bedrijven in één sectorieel hokje te vatten. Het is te kort door de bocht om Alibaba als het Amazon en WeChat (Tencent) als het Facebook van het Verre Oosten neer te zetten. Deze bedrijven investeren in diverse sectoren, en vormen de ruggengraat van het Chinese betaalverkeer (Alipay; WeChat Pay). Kadert dit in een Oosterse traditie van industriële clanvorming, zoals de Chaebol in Zuid-Korea en de Keiretsu in Japan? Zullen deze verwevenheid, schaalgrootte en bandbreedte een onstopbaar momentum creëren?

Een afzetmarkt van 1.3 miljard Chinezen biedt ongekende mogelijkheden. De Chinese automobielfabrikant Geely heeft Volvo in zijn portefeuille, maar kiest resoluut voor de Chinese markt. In China is het gras niet groener aan de overzijde. Bij Geely wijzen ze er fijntjes op dat de Chinese automobielmarkt jaarlijks groeit met 27 %, in de rest van de wereld met 2 %. De Chinese groei is in eerste instantie gericht op China, de thuismarkt. Oef, dat geeft ons nog een half decennium ademruimte in Europa.

Vrijheidsgraden

Empirisch onderzoek suggereert dat in de Chinese hoogtechnologische markten de netwerking tussen bedrijven een grotere impact heeft op het bedrijfssucces dan politieke netwerking.4 Maar de invloed van de overheid is onmiskenbaar. Over het belang van innovatie voor de Chinese samenleving liet president Xi Jinping in zijn recente slottoespraak voor het Volkscongres geen enkele twijfel bestaan: “Innovatie is de primaire drijvende kracht voor ontwikkeling; het brengt de strategische fundering om een gemoderniseerde economie te bouwen.”5 

Is het Chinese systeem dan een trompe-l’oeil waar ons Westers oog zich cynisch op verkijkt? De Westerse berichtgeving van het Volkscongres focuste op de politieke elementen, met voorop de afschaffing van de beperking tot twee presidentiële ambstermijnen. Een meerderheid van 99.8 procent keurde dit goed. Veronderstel ik verkeerd dat de vijf afvalligen - 2 tegen, 3 onthoudingen – zich momenteel schuilhouden in de hutongs van Beijing? Bernardo Bertolucci kan alvast beginnen met de verfilming van “The New Emperor.”

“The business of China is business,” stellen Towson en Woetzel. Ik denk dat ze gelijk hebben. Het sterke Chinese leiderschap geeft richting én verbod, en verschaft de vrijheidsgraden om ondernemerschap en vernieuwing in te richten. Onze Westerse democratie, erop gericht om de volksstem te behagen, heeft geresulteerd in een onproductieve politieke verkaveling. De vele regels en procedures compenseren het overaanbod van zwakke politici. In Europa kan iedere kniesoor met toegang tot een advocaat de vooruitgang stilleggen. Het chagrijn van het individu hindert de vooruitgang van de maatschappij.   

Onze Westerse democratie is een fantastisch systeem om de stabiliteit te bewaken, maar niet om snel en efficiënt de verandering in te richten. Europa kan geen schaalgrootte organiseren op gefragmenteerde intenties. Geprangd tussen het geweld van de VS en China heeft Europa dringend nood aan meer eendracht. Als twee olifanten paren of vechten, kun je er best niet tussen staan. Tenzij je zelf een olifant bent, en ambitie hebt. Dat vereist een andere aanpak dan de Junckeriaanse lamlendigheid die Europa momenteel vertoont. 

Toegegeven, er is een donkere zijde aan het Chinese succes. Innovatie biedt immers de voedingsbodem voor zowel welvaart (‘bounty’) als ongelijkheid (‘spread’).6 Bovendien stelt zich de vraag naar identiteit. In The Lexus and the Olive Tree vraagt Friedman zich af hoe we welvaartverbetering kunnen rijmen met persoonlijke identiteit. De titel van het boek verwijst naar een persoonlijke ervaring van Friedman. Na het bezoek aan een Lexusfabriek in Toyota City, waar driehonderd wagens dagelijks werden gemaakt door 66 medewerkers en 310 robotten, las hij in de Herald Tribune een bericht over hoe Israeli en Palestijnen ruzieden over een olijfboom. In het geweld van financiële verrijking blijft de olijfboom belangrijk: “You can be a rich person alone. You can be a smart person alone. But you cannot be a complete person alone. For that you must be part of, and rooted in, an olive grove.7 Willen we twintig hoog wonen in één van de miljoenen anonieme flats in een Chinese wereldstad? Daar groeien geen olijfbomen.

1 Towson J. & Woetzel J. The One Hour China Book: Two Peking University Professors Explain All of China Business in Six Short Stories. Towson, 2013.

2 Eind deze maand zullen ze de kaap van de 80 miljoen afronden

3 Soms spreekt men ook van BATX, met toevoeging van Xiaomi.

4 Sheng, S., Zhou, K. Z., & Li, J. J. (2011). The effects of business and political ties on firm performance: Evidence from China. Journal of Marketing75(1), 1-15.

5 18 oktober 2017.

6 Zie o.m.: Brynjolfsson E. & McAfee A. The second machine age. W.W. Norton, 2014.

7 Friedman T.L. The Lexus and the Olive Tree. Anchor Books, 2000, p. 31.