Rudy MOENAERT

Blogs

De bouwstenen van leiderschap

posted by Prof. dr. Rudy K. Moenaert on 14/01/2014

130 000 000 zoekresultaten, in 0.29 seconden. Google verbaast me nog dagelijks.

Maken deze resultaten me veel wijzer inzake het woord dat ik opzocht - 'Leadership'? Ik betwijfel het.  De voorbije decennia is ontzettend veel gepubliceerd op dit terrein.

Leiderschap is een containerbegrip geworden, een slechte munt in de managementbibliotheek
Te pas en te onpas valt het leiderschapsbegrip in discussies. Zelfs voetbaltrainers reduceren een foutgelopen match tot 'een symptoom van falend leiderschap'. Leiderschap is een containerbegrip geworden, een slechte eenheidsmunt in de managementbibliotheek.

Hoe omvattender het begrip, hoe vager het begrijpen. Managementguru Henry Mintzberg, nooit verlegen om een naakte koning te duiden in het managementdiscours, liet zich eerder reeds heel laatdunkend uit:

"It has become popular to talk about us being overmanaged and underled.
I believe we are now overled and undermanaged.
"1

Mintzberg hanteert wel vaker chagrijn om een punt te maken - denk aan zijn commentaren inzake het (on)nut van een MBA-opleiding. Maar is de observatie die hij maakt ook waar? Ik vrees het. In het voor het overige uitmuntende 'Reinventing Management' maakte Julian Birkinshaw in 2010 de volgende observatie:

"Dit is mijn kijk op het debat inzake management versus leiderschap. Leiderschap is een proces van sociale beïnvloeding: het betreft de kenmerken, de stijl, en de gedragingen van individuen die maken dat anderen hen volgen. Management betreft de handelingen om mensen gezamenlijk de gewenste doelen te laten realiseren. Om het onderscheid nog scherper te maken, zou je kunnen stellen dat leiderschap betreft wat je zegt en hoe je het zegt¸ terwijl management gaat over wat je doet en hoe je het doet."2

Dit is, eufemistisch gesteld, onthutsend. Birkinshaw, hoogleraar en thought leader aan de gereputeerde London Business School, reduceert op zeer wollige wijze het onderscheid tussen leiderschap en management. Bovendien is deze definitie niet sluitend. Praten is ook een handeling. Bij sommige managers is het de enige handeling die ze stellen .

Leiderschap op 3 Niveaus

De volgende maanden wil ik het leiderschapsbegrip exploreren op deze blogsite. Leiderschap impliceert vooroplopen, een blijvend en positief verschil maken.  De ABC-segmenten in de samenleving (Academia, Bedrijven, Consultancy) zien leiderschap al te vaak als een zuiver individueel gegeven. Daarnaast hanteren ze een verkeerd perspectief:

"Het overgrote deel van de leiderschapsliteratuur focust op de kenmerken van leiders. Dit creëert een sterke psychologische bias. Men ziet leiderschapskwaliteiten als inherent aan het individu. De onderliggende aanname luidt dat leiderschap iets is dat we doen aan anderen. Maar in onze opinie moet leiderschap eerder gezien worden als iets dat we doen met anderen. Leiderschap moet altijd worden gezien als een relatie tussen de leider en diegenen die worden geleid"3

De discussie inzake leiderschap kan en mag zich niet beperken tot het persoonlijke niveau. Leiderschap manifesteert zich op 3 niveaus:

  • Op het strategische niveau bestaat leiderschap in het bouwen van duurzame business.  De groene beweging heeft het begrip 'duurzaam' natuurlijk ingelijfd. Maar duurzaamheid betekent heel wat meer dan wat Al Gore ermee bedoelde.

  • Op het organisatorische niveau behelst leiderschap het creëren van consistente uitmuntendheid.  Let op de volgorde: het betreft consistente uitmuntendheid, niet uitmuntende consistentie.  Er zijn veel organisaties die uitmuntend consistent zijn waar de klant geen plezier aan beleeft (Heathrow, de black hole van de reisindustrie, is een mooi voorbeeld). 

  • Tot slot is er het persoonlijke niveau. Daar is de doelstelling het maken van een positief momentum voor de belanghebbenden van de organisatie. Eenvoudig gesteld, sommige managers zijn leiders. Maar leiders zijn, alle prietpraat terzijde, altijd managers. 

De Pyschologische Basis

Kan een louter psychologische basis wel een gezonde basis vormen voor het bestuderen van leiderschap?4 Ik denk het niet. Organisaties zijn sociale én economische organismen. De psychologische wetenschappen verrijken sinds vele decennia ons inzicht in hoe we organisaties kunnen inrichten. Maar ook andere disciplines hebben hun plaats in deze analyse en discussie. Bovendien creëert een zuiver psychologische invalshoek een twijfelachtig elitarisme. Peter Drucker merkte ooit op : “Managers are made, not born”. Dezelfde stelling kan gemaakt worden t.a.v. leiderschap.  Toegegeven, sommigen hebben ‘het’ meer dan anderen, en sommigen zullen ‘het’ misschien nooit hebben.  De normaalverdeling zal ook hier spelen. 

Kent u veel psychologen die het tot CEO van een middelgrote of grote onderneming hebben gebracht? Van de vele dekanen die ik persoonlijk heb meegemaakt de voorbije 30 jaar, was er slechts één die van opleiding psycholoog was. De man is nog altijd één van de beste organisatietheoretici in de Benelux, maar hij componeerde wel uitermate effectief de status quo van de organisatie én zijn eigen neergang.

Laat ons evenwel nederig blijven. Psychologen zullen volledig terecht opmerken dat economen helemaal rampzalig zijn inzake het goed aansturen van de economische huishouding. En er zijn meer decanen zonder leiderschap dan met. Niets organisatorisch is een universiteit vreemd.

1 Mintzberg H. Managing. Harlow : Pearson Education, 2009, p. 9 (nadruk in het origineel).

2 Birkinshaw J. Reinventing management. San Francisco : Jossey-Bass, 2010, p. 14 (vrij vertaald; nadruk in het origineel).  

3 Goffee R. & Jones G. Why should anyone be led by you? Boston : Harvard Business School Press, 2006, p. 10 (vrij vertaald; nadruk in het origineel)

4 Een half jaar geleden meldde De Standaard dat "getrainde beoordelaars er niet in slagen om op basis van de DSM [het diagnostische handboek van de psychiatrie] met een redelijke onderlinge overeenkomst vast te stellen of iemand een depressie heeft of niet. Dat is ontluisterend." In: "Weg met de etikettendiagnostiek", De Standaard, 10/05/2013.